Een grote vuurvlinder,

Gidssoorten

Zomer- bijeenkomsten 2011, 2012 en 2013

De sectie Thijsse van de NEV is opgericht in 2007 met het doel kennis over insecten, die beschikbaar is bij alle leden van de entmologische vereniging, te gebruiken voor het natuurbeheer. In 2011 nam de sectie Thijsse mede het initiatief tot het organiseren van de zomerbijeenkomst. Deze vond plaats van 27 t/m 29 mei in verschillende natuurterreinen in Zeeuws-Vlaanderen. In 2012 vond die plaats op Ameland. We waren steeds uitgenodigd in de natuurgebieden van Staatsbosbeheer.

kaart van SBB terreinen, Maashorst

Terreinen van de Zomerbijeenkomst 2013: Maashorst, vlakbij Oss

Naast de belangrijke soortenlijsten willen wij graag extra aandacht besteden aan de natuurdoelen (natuurindex) die de beheerder(s) heeft/hebben met de natuurterreinen die we bezoeken. Wij willen de deelnemers o.a. vragen iets te vertellen over “gidssoorten”. Dit zijn insectensoorten die voor een groot deel van hun leven aan een specifieke biotoop gekoppeld zijn. Wat zegt de aanwezigheid van een soort over de kwaliteit van een biotoop? Welke beheeradviezen kunnen wij aan de terreinbeheerders geven?

Mogelijk komen zulke analyses uiteindelijk in nieuwsbladen van secties of in EB terecht. Tot die tijd bieden wij op een “crowdmap” -website een paar webpagina's aan waar men gezamenlijk soorten en notities voor terreinen bij kan houden. Een soort “sociale media” voor entomologen.

Een crowdmap-pagina van sectie Thijsse

Een crowdmap-pagina van Sectie Thijsse, met plattegrond en instructies.

De Crowdmap-pagina's zijn de plek waar je je insectenvondsten plus uitleg op de kaart en in tekst kan brengen. De crowdmap is speciaal bedoeld voor de zomervergaderingen van de NEV in 2011 en 2012. Maar ook los daarvan kan je gebruik maken van deze pagina's om iets eigens te vertellen over de koppeling insect en biotoop.

Gidssoorten

Bijna alle soorten (insecten) die in een bepaalde biotoop voorkomen, kunnen iets vertellen over de leefomgeving. Wij willen enkelen soorten gebruiken als gidssoorten om de verschillende habitats, beheertypen en landschappen te beschrijven. Niet de zeldzaamste, maar ook niet de algemeenste soorten.

Onder de insecten vinden wij dat loopkevers, zweefvliegen, vlinders, sprinkhanen, krekels, libellen, graafbijen en graafwespen als goede gidssoorten kunnen functioneren. Spinnen kunnen hier ook aan meedoen.

Deze benadering is iets meer anekdotisch dan het slechts opstellen dan soortenlijsten. Er zijn al voorbeelden. Zie twee artikelen van H. Nieuwenhuijsen van de NEV sectie Hymenoptera: Twee begroeide zandverstuivingen en De mijnen van...O. rufa. Deze artikelen geven aan dat je insecten kan beschrijven door hun aan hun biotoop te koppelen.

Wij zijn momenteel bezig met het opstellen van gidssoort-spiekbrieven: ingekorte soortenlijsten met biologische en ecologische kenmerken. Kijk, bijvoorbeeld naar een tabel over mieren, afkomstig van Mieren van de Benelux door Peter Boer (met zijn toestemming).

Of naar onze uitgebreide (maar nog lang niet complete) tabel over bijen. De mierentabel is een eenvoudige koppeling soort--biotoop. In de bijentabel zijn insecten die te algemeen of te zeldzaam zijn om iets over een biotoop te vertellen aangegeven in rood. In 2012 verschijnt een boek over bijen in Nederland van uitgeverij KNNV met meer informatie over hun "levensstrategieën" (zie hieronder).

Life-history tactics

Er is weinig geschreven over gidssoorten, maar redelijk veel over een aanverwant begrip "life-history tactics," vertaald als "levensstrategieën." In grote lijnen scoort men species op de gebieden van voortplanting, ontwikkeling, synchronisatie van levensfasen en verspreiding. Bijvoorbeeld, voortplanting onder insecten kan sexueel of asexueel zijn, eenmalig of verspreid over een langere periode; ontwikkeling kan langzaam of snel zijn ; synchronisatie zorgt voor een overbrugging van ongunstige periodes, vaak door rust; en verspreiding kan minimaal of maximaal zijn (denk aan pioniers). Hoe een soort scoort onder deze categorieën vertelt iets over hoe de soort gekoppeld is aan een biotoop.

Voor meer informatie over life-history tactics, zie een artikel door SC Stearns, of "Matching species to a changing landscape," proefscript door WCEP Verberk.