Sectie Thijsse, NEV

Afkortingen

EcoGRID

Informatica infrastructuur voor het efficiënt bijeenbrengen, analyseren en interpreteren van natuurgegevens.

EHS

Ecologische Hoofdstructuur, onderdeel van het Natuurbeleidsplan dat zich toespitst op het realiseren van een samenhangend netwerk van natuurgebieden.

GaN

Gegevensautoriteit Natuur, ingesteld in 2007 door het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit, gevestigd te Utrecht.

IBED

Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica, gevestigd te Amsterdam.

NDFF

Nationale Databank Flora en Fauna, systeem waarmee natuurinformatie in Nederland ontsloten wordt, ingesteld in 2007 door het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit.

OBN

Overlevingsplan Bos en Natuur, thans Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteiten.

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving, het nationale instituut voor strategische beleidsanalysen op het gebied van milieu, natuur en ruimte, vestigingen in Bilthoven en Den Haag.

PGO

Particuliere Gegevensbeherende Organisatie, aangesloten zijn bij de VOFF

VOFF

Stichting VeldOnderzoek Flora en Fauna, gevestigd te Nijmegen.

A

abiotisch

betrekking hebbend op de niet-levende natuur.

acidofiel

de voorkeur gevend aan een zuur milieu.

adaptatie

evolutionaire aanpassing aan een bepaalde leefwijze of omgeving.

adult

volwassen dier (bij insecten met volledige gedaantewisseling: imago).

adventief

toevallig of door menselijk ingrijpen op een plaats terecht gekomen en daar niet inheems is.

agrarisch natuurbeheer

subsidieregeling gericht op de bevordering van natuur, bos en landschap in gebieden waar uitoefening van landbouwactiviteiten blijvend vooropstaat.

anemochorie

door de wind verspreid worden

antropogeen

door de mensen teweeggebracht.

aquatisch

tot het water (als milieu) behorend.

areaal

het totale verspreidingsgebied

associatie

plantengemeenschap van kenmerkende soortensamenstelling en structuur.

atlasblok

gebied ter grootte van 5 bij 5 km, of van 10 bij 10 km, gehanteerd bij landelijk inventarisaties.

atmosferische depositie

door de mens veroorzaakte bijdrage aan de stoffen die vanuit de atmosfeer neerslaan op vegetatie en bodem

B

barrièrewerking

begrenzing van de mogelijkheid tot verspreiding van planten en dieren.

basenrijk water

water dat rijk is aan calcium- en/of natriumbicarbonaat.

begrazing

invloed van herbivore dieren op de plantengroei, toegepast bij het natuurbeheer als maatregel voor de regulatie van de vegetatie door middel van het weiden van vee.

begroeiing

algemene benaming voor het plantendek, synoniem vegetatie.

beheer

het geheel aan maatregelen in en rond natuurgebieden dat gericht is op de instandhouding , het herstel en/of ontwikkeling van natuurwaarden.

beheerplan

document waarin voor een terrein beschreven wordt welke doelen met welke middelen nagestreefd worden voor de instandhouding, het herstel en/of ontwikkeling van natuurwaarden.

Bern Conventie

internationale overeenkomst tussen de lidstaten van de Raad van Europa inzake de bescherming van de Europese flora en fauna en natuurlijke habitats.

beschermd

onderworpen aan regelgeving die beoogt een plant of dier in leven te laten, een populatie te laten voortbestaan, of een situatie te behouden.

biodiversiteit

biologische verscheidenheid, rijkdom aan soorten en/of ecosystemen.

biomassa

in ecologische zin gehanteerd voor het totale gewicht aan planten en dieren, uitgedrukt in drooggewicht per oppervlakte of aantal individuen.

biotisch

uit levende organismen bestaand.

biotoop

plaats gekenmerkt door levensgemeenschap, gewoonlijk benoemt naar vegetatietype (zie ook habitat).

bloeiwijze

geheel van bloemen aan een gemeenschappelijk as (inflorescentie).

boreaal

van noordelijke streken, gezegd van planten en dieren die in de naaldwoudzone leven.

botanisch

betrekking hebbend op, behorende tot de plantkunde.

bos

een met opgaande bomen (beplante) uitgestrektheid grond.

brak

zoutachtig; water met een chloridegehalte van minimaal 1000 mg/l en maximaal 17000 mg/l.

broedzorg

bescherming van eieren en/of jonge dieren door regeling van temperatuur, voeding of bescherming tegen predatoren.

broekbos

bostype van drassige bodem dat bestaat uit els, berk of wilg.

C

carnivoor

vleesetend dier, synoniem roofdier.

climaxvegetatie

type begroeiing dat zich ontwikkeld heeft na een reeks van successiestadia.

colluvium

door afspoeling in beekdalen afgezette leemgrond.

cultuurlandschap

landschap dat door de werkzaamheid van de mens sterk is veranderd.

cultuurvolger

cultuurbegeleider, gezegd van soorten die overwegend voorkomen in cultuurlandschappen.

D

dispersie

(Lat. dispersio, verstrooiing), dispersievermogen van planten en dieren om zich te verspreiden in de ruimte.

diversiteit

verscheidenheid.

degradatie

afbraak.

detrivoor

levend van dood organisch materiaal.

differentiëren

zich in verschillende richtingen ontwikkelen.

doelsoort

soort die in het natuurbeleid met prioriteit aandacht krijgt.

drijftil

drijvend vegetatiedek van beperkte omvang, vaak begin van verlanding.

duinbos

structuurrijk bos dat bestaat uit horizonten van kruiden, struiken en bomen.

duingrasland

algemene term voor laag, open en mosrijk grasland op droge bodem in de duinen.

duinrel

gegraven greppel of rechtgetrokken beekloop, die water uit de duinen afvoert.

dwergstruweel

struweel van zeer lage struiken.

dynamiek

de interne kracht in verband met een beweging of verandering.

dystroof water

voedselarm water dat bruingekleurd is door humuszuren.

E

ecologie

wetenschap van de betrekkingen tussen planten en dieren en hun omgeving.

Ecologische Hoofdstructuur

onderdeel van het Natuurbeleidsplan dat zich toespitst op het realiseren van een samenhangend netwerk van natuurgebieden.

ecologische kansrijkdom

ecologisch perspectief op het realiseren van een bepaald type natuur.

ecosysteem

geheel van de planten- en dierengemeenschappen op een locatie, beschouwd in hun wisselwerking met de milieufactoren waarbij energiestromen, stofkringlopen en regulatiemechanismen de onderwerpen van onderzoek zijn.

ecotoop

plaats gekenmerkt door levensomstandigheden, onderdeel van een landschap.

ectoparasiet

parasiet die uitwendig op de gastheer leeft.

enclave

gebied dat geheel door afwijkend gebied wordt omsloten.

endeem

planten- of diersoort waarvan de verspreiding beperkt is tot één gebied.

endoparasiet

parasiet die in de gastheer leeft

entomologie

de studie van insecten

epifyt

plant die op andere planten groeit zonder dat hij daaraan voedsel onttrekt.

estuarium

wijde trechtervormige riviermond, waarin eb en vloed zich doen gevoelen.

ethologie

wetenschap van het gedrag van dieren.

eutrofiëring

vergroting van de voedselrijkdom.

eurytherm

voorkomend in een breed temperatuurtraject.

eurytoop

gezegd van een soort met een brede ecologische amplitude, weinig kieskeurig t.a.v. biotoop.

eutroof

rijk aan voedingstoffen voor planten en dieren.

exoot

uitheemse plant of diersoort. (Voor planten wordt de grens tussen exoot en inheemse soort gelegd bij het jaar 1825: alle soorten die daarvóór aanwezig waren, gelden als inheems.)

extensieve begrazing

begrazing met een dusdanig lage intensiteit dat aan het begin van het nieuwe groeiseizoen circa 30% van de vegetatie niet is begraasd.

extinctie

uitsterven, van toepassing op verschillende schaalniveaus van lokaal tot mondiaal.

F

facultatieve diapauze

een niet altijd optredende diapauze, de omgevingsfactoren bepalen of de diapauze al dan niet optreedt.

fauna

alle dieren die voorkomen in een bepaalde ruimte of tijdsbestek.

fenologie

wetenschap van de biologische verschijnselen gedurende het jaar.

feromoon

geurstof die dient voor het afgeven van een signaal.

flora

alle planten of vegetaties die voorkomen in een bepaalde ruimte of tijdsbestek.

Flora- en Faunawet

Nederlandse wet van 1 april 2002 inzake de bescherming van planten- en diersoorten.

foerageren

voedsel verzamelen (door dieren).

freatofyt

een van grondwater afhankelijke plantensoort.

fysiotoop

plaats gekenmerkt door bodemgesteldheid, waterhuishouding en ontstaansgeschiedenis.

Fysisch-Geografische Regio

deel van Nederland dat op macroschaal te onderscheiden is op basis van kenmerkende eigenschappen van geomorfologie, bodem en oppervlaktewater.

fytoplankton

plantaardig plankton, microscopisch kleine plantaardige organismen die vrij zweven in het water.

G

gebufferd water

water met een buffercapaciteit van 1,0-4,0 meq/l, bicarbonaat dient als zuurbuffer.

gedomesticeerd

tot landbouwhuisdier gemaakt.

geleedpotige

een ongewerveld dier, waarvan de poten uit geledingen zijn samengesteld.

geomorfologie

wetenschap van de vormen van de aardoppervlakte in verband met de wijze van hun ontstaan.

geslacht

groep van verwante soorten, onderafdeling van een familie, synoniem: genus (mv. genera); sekse van een plant of dier.

getijdenwateren

wateren waarin tweemaal daags een verticale en horizontale getijdenwerking optreedt, deze beweging kan optreden in zoete, brakke en zoute wateren.

gewerveld dier

dier met wervelkolom: zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën en vissen.

gley

roest- en/of reductievlekken in de bodem als gevolg van fluctuaties in de grondwaterstand.

gradiënt

de verandering van een grootheid per eenheid van lengte, geleidelijke ruimtelijke overgang.

groeiplaats

plaats waar een bepaald gewas groeit, feitelijk vindplaats waar een plantensoort of vegetatie aangetroffen wordt.

grondwater

water dat zich onder of in de grond bevindt.

grondwatertrap

eenheid waarin de hoogte en de schommelingen van het grondwaterpeil uitgedrukt wordt.

grub

greppel, drooggevallen beek; droogdal in het Heuvelland van Zuid-Limburg.

H

habitat

(Lat. hij bewoont) natuurlijk woongebied van een organisme of een levensgemeenschap, leefgebied van een diersoort.

habitatkwaliteit

mate waarin een leefgebied voor een diersoort als zodanig functioneert.

Habitatrichtlijn

richtlijn van de Europese Unie met wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen voor alle lidstaten inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna.

hakhout

een vorm van bosbeheer waarbij periodiek van alle bomen en struiken de bijgroei van takken wordt gekapt tot op de stobbe.

halien

zouthoudend.

halofiel

zoutminnend.

halofyt

plant die op sterk zouthoudende grond kan leven.

heischraal

voedselarm, kalkarm en periodiek vochtig, zo schraal als de bodem van een heideveld.

helofyt

waterplant die in de bodem wortelt en boven het wateroppervlak uitsteekt.

herbivoor

dier dat alleen plantaardig voedsel gebruikt.

herintroductie

het inbrengen van soorten in gebieden waar deze soorten uit verdwenen zijn.

home range

afstand van woonplek of nestplaats tot de grens van het bereik waartoe een dier in staat is.

hoogveen

boven de grondwaterspiegel gevormd veen, veen dat primair van regenwater afhankelijk is en waarin mossen van het geslacht Sphagnum een belangrijk aandeel hebben in de veenvorming.

hooiland

grasland dat gebruikt wordt om hooi te winnen.

hydrologie

wetenschap van de grondwaterhuishouding.

I

imago

volwassen stadium van insecten met een volledige gedaantewisseling, er treedt een popstadium op in de ontwikkeling.

indicatorsoort

planten- of diersoort die door zijn aanwezigheid de hoedanigheid aangeeft van de omstandigheden die men wil weten. Wordt ook gezegd met betrekking tot aanduiding van een plaats die tevens geschikt is voor andere, ecologisch verwante organismen.

infiltratiegebied

gebied van langzame indringing van water

insect

geleedpotig dier met drie paar poten en meestal vleugels en met een lichaam dat bestaat uit drie delen: kop, borststuk en achterlijf.

introductie

het inbrengen van soorten in gebieden waar deze soorten van nature niet voorkomen.

inundatie

terrein dat onder water is staan.

inzijggebied

gebied met een neerwaartse grondwaterbeweging, onderdeel van een stroomgebied.

isolatie

situatie waarbij uitwisseling van individuen van verschillende populaties niet meer mogelijk is.

J

jaarklasse

groep van planten of dieren, die uit hetzelfde kalenderjaar stammen.

juveniel

onvolwassen, nog niet geslachtelijk herkenbaar dier.

K

kalk

het koolzure zout van het metaal calcium.

kalkgrasland

grasland op krijthellingen in Zuid-Limburg.

kalkmoeras

moeras dat gevoed wordt met kalkrijk grondwater.

kerngebied

brongebied van een metapopulatie van planten of dieren van waaruit nieuwe vestiging kan plaatsvinden op locaties in de omgeving.

klepelen

het fijn maken van ruige begroeiingen met behulp van roterende klepels.

kilometerhok

gebied van 1 bij 1 km, gehanteerd bij landelijke inventarisaties van planten en dieren.

kloon

groep van de individuen die door vegetatieve voortplanting uit één individu zijn ontstaan.

kolonie

groep van bijeenwonende of –nestelende individuen van een bepaalde diersoort.

kolonisatie

het koloniseren, het bevolken van een gebied waar een soort niet aanwezig was.

korstmos

organisme dat bestaat uit een zwam die in symbiose leeft met een alg.

kragge

drijvend vegetatiedek dat samenhangt door vervlechtende wortelstelsels, trilveen.

kranswier

wieren met kransgewijs geplaatste bladeren.

kwel

plaats van uittredend grondwater.

kwelder

grasland onder invloed de getijden (schor, in Duits Queller).

kwelplas

poel die (periodiek) door omhoog kwellend water ontstaat.

L

laagveen

veen waarvan de oppervlakte thans ongeveer gelijk ligt met die van omringende wateren, veen dat vooral gevormd is door de planten riet en zegge maar bij verdere ontwikkeling over kan gaan in hoogveen.

landschap

omgeving voor zover men die met één blik overziet, een grootschalige ruimtelijke eenheid die gekenmerkt wordt door een bepaald uiterlijk en een bepaalde structuur, dynamiek, ontwikkeling en interne samenhang.

larve

onvolwassen stadium van een diersoort, vaak anders van uiterlijk dan het volwassen dier.

leefgebied

het gebied waarin alle activiteiten van een dier of dierpopulatie afspelen.

legakker

smalle strook land in een veengebied waar de gestoken turf op te drogen werd gelegd en dat nu omgeven wordt door open water (zie ook rib en zetwal).

levensgemeenschap

verzameling van soorten planten en dieren, die functioneel bij elkaar horen.

licheen

korstmos

limnofiel

zich bij voorkeur in binnenwateren ophoudend.

litorale zone

tot de kust behorende, zone van het strand tussen de hoog- en laagwaterlijn.

M

macrofauna

kleine, met het blote oog waarneembare diertjes in het water; variërend van waterkevers tot watervlooien.

mantel

een vooral uit struiken bestaande bosrand, overgang van de buitenrand van een bos naar grasland.

marginaal

tegen de bestaansgrens aan.

matrix

dominant onderdeel van een landschapsmozaïek; in de wiskunde een geordend systeem van waarden

meander

natuurlijke bocht in een rivier.

mesotroof

matig voedselrijk met betrekking tot het milieu voor planten en dieren.

metapopulatie

een complex van kern- en satellietpopulaties met onderlinge uitwisseling van individuen.

microklimaat

geheel van de atmosferisch omstandigheden op een zeer beperkt gebied.

middenbos

bos dat zowel hakhout als opgaande bomen bevat, een vorm van bosbeheer waarbij periodiek van alleen de struik- en lagere boomlaag de bijgroei van takken wordt gekapt tot op de stobbe.

milieu

het geheel van uitwendige omstandigheden die van invloed zijn op de leefomstandigheden.

milieudynamiek

krachten die veranderingen in een ecosysteem teweeg brengen, mate van veranderingen in de niet-levende natuur.

milieufactoren

factoren van de niet-levende natuur die van belang zijn voor het leven van planten en dieren.

mineraal

bestaand uit levenloze materie, meestal betrekking hebbend op bodem of substraat.

minimumareaal

minimaal te realiseren omvang van het natuurdoeltype in een concreet gebied; in de vegetatiekunde gehanteerde maat voor beschouwde ruimte passend bij het type vegetatie bij het maken van opnamen.

mitigeren

verzachten, matigen, verlichten; het nemen van maatregelen waardoor maatschappelijk noodzakelijk geachte aantastingen van natuurwaarden worden verzacht.

metatroof

overdadig rijk aan voedingstoffen in het water of in de bodem.

moder

humusvorm waarbij de humus door bodemdieren is verwerkt in bolletjes; zie ook mor en mull.

monitoren

tijdens een proces controle uitoefen; het systematisch en volgens expliciete criteria volgen van de toestand van de natuur.

monofagie

levend van slechts een enkele soort voedselbron, gezegd van herbivore insecten.

mor

humusvorm waarbij de humus nog nauwelijks verwerkt is door bodemdieren, de humus ligt meestal in de vorm van halfverteerd strooisel boven op de minerale ondergrond.

morfologie

wetenschap van de vorm of de bouw van planten en dieren.

mozaïek

gecompliceerd maar harmonisch samenstel, patroon in ruimtelijke verschillen in vegetaties.

mull

milde humus, humusvorm waarbij de humus voorkomt in een goed gemengd complex met fijne minerale delen.

mycorrhiza

wortel van een plant omgeven of doorgroeid met een symbiotische zwam.

myxomatose

zeer besmettelijk virusziekte onder konijnen.

N

natuur

toestand waarin iets bestaat voordat men er opzettelijk iets aan heeft veranderd, beginsel van alle scheppende en onderhoudende kracht; omgeving of omstandigheden die niet door de mens zijn gewijzigd en waarin spontane vestiging van planten en diersoorten plaatsvindt.

Natuurbeleidsplan

strategisch beleidsplan van de overheid op nationaal niveau met doelstellingen en strategieën voor natuurbeheer.

Natuurbeschermingswet

Nederlandse wet van 1968 inzake de bescherming van planten- en diersoorten.

natuurbeheer

zorg voor onderhoud van het natuurlandschap; menselijke begeleiding van de natuur, in veel gevallen om de gevolgen van (ongewenste) menselijke invloeden op de natuur te compenseren.

natuurdoeltype

een in het natuurbeleid nagestreefd type ecosysteem dat een bepaalde biodiversiteit en een bepaalde mate van natuurlijkheid als kwaliteitskenmerken heeft.

natuurkwaliteit

de mate waarin een bijdrage wordt geleverd aan het behoud van de nationale en internationale biodiversiteit op een zo natuurlijk mogelijke wijze.

natuurlijkheid

criterium waarmee aangegeven wordt op welke schaal en met welke intensiteit biotische en abiotische processen plaatsvinden en in het landschap tot uitdrukking komen.

natuurontwikkeling

inrichting van een terrein met het oogmerk nieuwe mogelijkheden voor de vestiging van inheemse planten- en diersoorten te creëren.

Natura 2000

samenhangend Europees netwerk van beschermde natuurgebieden op het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie. Het netwerk omvat gebieden die zijn beschermd op grond van de Vogelrichtlijn (1979) en de Habitatrichtlijn (1992).

neofyt

plantensoort die zich in historische tijd in enig gebied gevestigd heeft.

niche

biologische nis, functionele leefplek van een organisme, vooral bepaald door beschikbaarheid in tijd en ruimte van voedsel.

nitrofiel

stikstofminnend.

O

obligate diapauze

diapauze die altijd optreedt, onafhankelijk van de omgevingsfactoren.

oecologie

voorheen gebruikelijk schrijfwijze van ecologie, de wetenschap van de betrekkingen tussen organismen en hun omgeving.

oligotroof

arm aan voedsel met betrekking tot het milieu van dieren of planten.

oligofagie

levend van slechts weinig soorten voedselbronnen, gezegd van herbivore insecten.

omnivoor

allesetend dier.

ontsnippering

verbinden van bestaande biotopen door middel van het creëren van nieuwe, of het slechten van barrières waardoor een functionele eenheid op een hoger niveau ontstaat.

Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteiten

voorheen Overlevingsplan Bos en Natuur, een kennisnetwerk van onderzoekers, beheerders en beleidsmakers.

opslag

gewas dat opkomt zonder door de mens te zijn geplant of gezaaid, bovengrondse uitlopers uit het wortelstelsel.

organisch

bestaand uit dode en eventueel levende organismen, meestal betrekking hebbend op bodem of substraat.

Overlevingsplan Bos en Natuur

thans Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteiten, een coördinerend platform ingesteld door het Ministerie van LNV, op basis waarvan effectgerichte maatregelen worden onderzocht en gefinancierd.

P

petgat

een water rechthoekig van vorm met steile oevers ontstaan door het winnen van turf.

paraboolduinen

door de wind gevormde paraboolvormige duinrug.

parasiet

plant of dier, levend op of in andere organismen en die negatief beïnvloedend.

permanent quadraat

gemarkeerde studieplek op een vaste locatie in een homogene begroeiing, waarin de veranderingen in de loop van de tijd van de aanwezigheid en bedekking van plantensoorten wordt gemeten. Afgekort als ‘PQ’.

pionier

plant die of dier dat als eerste een nieuw ontstaan leefgebied betrekt.

pioniervegetatie

type begroeiing dat aan het begin staat van een reeks van vegetatietypen die elkaar opvolgen als gevolg van successie.

plaggen

afsteken van de bodem met begroeiing en wortellaag. Vroeger toegepast voor de winning van organische materiaal voor de bereiding van meststof voor akkers, thans toepast als beheermaatregel op bodems die te rijk aan voedingstoffen zijn geworden als meest drastische methode van verschralen.

plankton

verzamelnaam voor in het water of in de lucht zwevende, kleine plantaardige en dierlijke organismen.

plantengemeenschap

gemeenschap van planten van kenmerkende soortensamenstelling en structuur, synoniem: associatie.

polyfagie

levend van vele voedselbronnen, gezegd van herbivore insecten.

populatie

groep planten of dieren van dezelfde soort, die op een bepaalde plaats bij elkaar groeien of leven. Naar ruimtelijke verdeling worden onderscheiden kernpopulatie en satellietpopulatie.

predator

roofdier (Lat. praedator, stroper, rover), dier dat andere dieren eet.

R

regeneratie

het opnieuw voortbrengen, het weer doen aangroeien.

rheobiont

strikt levend in stromend water.

rheofiel

bij voorkeur levend in stromend water.

rheotroof

continue aanvoer van voedingstoffen met stromend grondwater.

rib

uitgespaarde strook land bij het baggeren van turf en gebruikt als legakker voor het drogen van de turf.

Rode Lijst

lijst van planten of dieren die volgens bepaalde criteria bedreigd of kwetsbaar zijn.

ruderaal

(Lat. rudéra, bouwvallen) verwaarloosde plek met afval en puin, waar ruderale planten groeien.

ruigte

plaats met wild door elkaar groeiend gewas.

ruigtesoort

plantensoort die bij een ruime voedselvoorziening snel en hoog opgroeit en andere planten verdringt.

S

salt spray

zoute nevel die bij harde wind uit zee wordt meegevoerd.

saprofytisch

uitsluitend van afvalstoffen levend, levend op resten van planten of bomen.

saprotroof

levend van dood organisch materiaal.

schaal

betrekking hebbend op de mate van gedetailleerdheid in de beschouwing van een landschap: macroschaal = het landschap in zijn totaliteit, mesoschaal = in onderdelen, microschaal = in details binnen mesoschaal).

schor

buitendijkse aanwas die alleen bij zeer hoog water onderloopt, dus begroeid is (synoniemen: gors, kwelder)

sedimentatie

wijze waarop sedimenten gevormd zijn, synoniem: afzetting.

slik

onbedijkte aangeslibde kleibank.

slufter

doorbraak van de zee in de duinen.

soort

geheel van individuen van planten of dieren die in bepaalde kenmerken met elkaar en met hun nakomelingen overeenkomen.

sporenplant

plant die zich door sporen voortplant.

spronglaag

in stilstaande watereNn voorkomende overgangszone tussen het diepe, koude, licht- en zuurstofarme deel van de waterkolom en het daarboven gelegen, relatief warme, lichte, zuurstofrijke deel.

stabilisatie

het tot rust komen van de milieudynamiek; het begroeid raken van een bodem van stuivend zand.

stagnogley

gleyverschijnselen als gevolg van periodiek slechte ontwatering, gepaard gaande met een schijngrondwaterspiegel als gevolg van een slecht doorlatende bodemlaag.

standplaats

plaats met specifieke levensomstandigheden voor een plantensoort of vegetatietype.

standplaatsfactoren

milieufactoren die samen de specifieke levensomstandigheden vormen voor planten.

stenotherm

binnen een beperkt temperatuurbereik levend.

stenotoop

voorkomen beperkt tot een of slechts enkele milieutypen, tegenstelling eurytoop.

steppe

uitgestrekte, boomloze vlakte begroeid met grassen of mossen.

storingsoort

plantensoort waarNvan het voorkomen wijst op een verstoring van de bodem of het grondwaterpeil.

strandwal

lage duinrug in de oude duinen.

stress

kracht die, in de vorm van fysische, psychische of sociale druk uitgeoefend op een systeem, leidt tot veranderingen; met betrekking tot de levensomstandigheden van planten en dieren een vorm bedreiging: fysische stress (invloed van abiotische factoren), biotische stress (invloed van andere soorten dieren).

strooisel

laag op de bodem van halfverteerde plantenresten.

stroomgebied

het gehele gebied dat op een rivier afwatert.

structuurtype

opbouw van de begroeiing volgens de structuurtypologie.

struweel

struikgewas.v

struweelbos

bos met een goed ontwikkelde ondergroei van struiken.

submers

onder water.

successie

reeks van opeenvolgende veranderingen in het plantendek, opeenvolging van plantengemeenschappen.

synantroop

levend in door de mens gemaakte biotopen zoals huizen, stallen kelders.

T

taxonomische groep

groep van soorten die voldoen aan een dezelfde typen van kenmerken.

taxon

algemene naam voor een eenheid in de systematiek van het planten- of dierenrijk op elk niveau.

terrestrisch

tot het land behorend.

trilveen

drijvend vegetatiedek dat golft bij betreding, overgangsstadium in een verlandingsreeks.

trofisch

betrekking hebbend op de voeding.

U

ubiquist

plant die of dier dat overal voorkomt.

ubiquistisch

geen duidelijke voorkeur vertonend voor bepaalde biotopen.

uitheems

buitenlands.

uitrasteren

omgeven van een plek of gebied met een raster waardoor de invloed van mens of dier uit het omringende of aangrenzende gebied niet op de plek of in dat gebied plaatsvindt. Meestal van toepassing bij begrazing.

uitzetten

opzettelijk uitzaaien van planten of vrijlaten van dieren met de bedoeling om op die plaats een populatie te laten ontwikkelen.

uurhok

een blok van 5 bij 5 km, één uur gaans in lengte en breedte, een oppervlakte gehanteerd bij inventarisaties.

V

vaatplant

plant die voorzien is van vaatbundels waar doorheen het transport van voedingstoffen en water plaatsvindt.

veek

aanspoelsel dat bij eb langs de hoogwaterlijn op strand en dijken achterblijft.

vegetatie

begroeiing van een of meer plantensoorten in een natuurlijke samenstelling.

vegetatiepatroon

horizontNale structuur van de begroeiing; het patroon in bovenaanzicht.

vegetatiestructuur

verticale structuur van de begroeiing, het patroon in zijaanzicht.

vegetatietype

groep van planten die in geordend verband samen voorkomen.

verbossing

het begroeid raken van een lage vegetatie met bomen en struiken.

verdroging

te droog worden of te weinig water ontvangen als gevolg van het droger worden van een gebied.

vermesting

vorm van eutrofiëring die veroorzaakt wordt door hoge mestgiften.

verruiging

toename van de hoeveelheid aan gewas en afname fijne structuren en patronen in de vegetatie.

verstoring

negatieve verandering van de toestand van de bodem, het water, de plantengroei of een situatie, of een activiteit of gemoedstoestand van een dier.

verzuring

te zuur worden.

vloedmerk

spoor dat door de vloed in zijn hoogste stand op het strand of op de oever wordt achtergelaten, synoniem: vloedlijn. Zie ook veek.

voedselarm

met een laag gehalte aan voedingstoffen in de bodem of in het water, synoniem: oligotroof

voedselrijk

met een hoog gehalte aan voedingstoffen, synoniem: eutroof.

W

waardplant

plantensoort waarvan bepaalde dieren leven.

West-Europa

het gebied dat bestaat uit Ierland, Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Duitsland, Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk.

West-Palearctisch

het gebied dat begrensd wordt door het midden van de Atlantische Oceaan en de oostrand van de Oeral tot Noord-Afrika benoorden de Sahara.

wetenschappelijke naam

unieke naam van een planten- of diersoort, bestaande uit twee woorden: de geslachtsnaam (genus) gevolgd door een toevoeging (epitheton) waarvan de schrijfwijze volgens de Latijnse taalregels zich richt naar het taalkundige geslacht van het genus.

winterannuel

plant die in het najaar kiemt, de winter als rozet van bladen doorbrengt, vroeg in het voorjaar bloeit en de zomer in zaadvorm overleeft.

X

N

xylofagie

leven van het eten van hout.

Z

zaadbank

voorraad aan zaden in de bovenste bodemlagen die in slapende toestand wachten tot de kiemingcondities geschikt worden.

zeedorpenlandschap

landschapstype dat kenmerkend is voor de door huisgebruik beïnvloede omgeving van oude zeedorpen.

zeeduinen

duinstrook tot circa een kilometer landinwaarts, direct ten oosten van de zeereep.

zeereep

duinstrook tussen het strand en de zeeduinen.

zeldzaam

binnen een bepaald gebied een geringe verspreiding hebbend of in geringe aantallen aanwezig zijn.

zetwal

oude sloot die volgestort is met de onbruikbare bovenlaag van de veenbodem tijdens de vervening en later gebruikt als legakker voor het drogen van de turf.

zoet water

water met een chloridegehalte van maximaal 300 mg/l.

zoöchorie

door mens of dier verspreid worden.

zoom

de zoom van het bos, een uit grassen en kruiden bestaande bosrand.

zoomplant

plant die bij voorkeur in de nabijheid van struiken of hoge grassen en kruiden groeit.

zout water

water met een chloridegehalte van minimaal 1700 mg/l.

zuurgraad

mate waarin het water of de bodem zuur is, uitgedrukt in pH. Hoe lager de pH, hoe zuurder.

zuur water

water met een buffercapaciteit van maximaal 0,1 meq/l en een zuurgraad van maximaal pH 4,5.

zwakgebufferd water

water met een buffercapaciteit van 0,1-1,0 meq/l.

zwerfbeweiding

seizoensbeweiding in een perceel met een verplaatsbaar, flexibel gaasraster.